#682: Een ‘geschrift’ in de brede zin van het woord

Voor valsheid in geschrift dient in eerste instantie sprake te zijn van een geschrift dat bestemd is om tot bewijs van enig feit te dienen. Maar wat is een geschrift? Is dit een stuk papier, zoals de tekst van de wet doet vermoeden? Of heeft de strafbepaling een ruimer bereik, en zo ja, hoe ruim moet dit dan worden geïnterpreteerd? Zo wees de Hoge Raad recentelijk arrest in een strafzaak waarbij in het geding was of een stalen vat, met daarin een UN-kenmerk geperst, kon worden aangemerkt als een valselijk opgemaakt geschrift.

In deze zaak werd vastgesteld dat het stalen vat niet de kwaliteitskeuring had doorstaan om in aanmerking te komen voor het betreffende UN-kenmerk. Dit keurmerk was dus ten onrechte in het vat aangebracht. Maar daarmee was het op voorhand nog geen uitgemaakte zaak of het stalen vat ook als een ‘geschrift’ kon dienen en het keurmerk dus vals was.

De Hoge Raad heeft weinig woorden nodig om hierover een oordeel te geven. Ook een stalen vat met daarin een keurmerk geperst kan kwalificeren als een geschrift in de zin van de strafbepaling. De Hoge Raad overweegt hierbij dat UN-kenmerken bestaan uit leesbare tekens, letters en cijfers, die in duurzame vorm zijn neergelegd. Kennelijk is voor de beoordeling van een geschrift doorslaggevend of sprake is van leesbare tekens. Het voorwerp waarop deze tekens zijn geprint of aangebracht zijn minder relevant.

Ook aan de vereiste bewijsbestemming is volgens de Hoge Raad voldaan. Met de UN-kenmerken wordt aangegeven dat de vaten overeenkomen met een ontwerptype dat bepaalde kwaliteitskeuringen heeft doorstaan. Ook vindt de Hoge Raad van belang dat er afnemers zijn die hebben verklaard dat de UN-kenmerken voor hen van groot belang zijn bij het vervoer van bepaalde gevaarlijke stoffen. Het vertrouwen dat deze afnemers aan de UN-kenmerken hebben ontleend en mochten ontlenen draagt dus ook bij aan de bewijsbestemming.

Volgens de wetsgeschiedenis omvat “geschrift” alle in letter‑ of cijferschrift gestelde stukken, ongeacht of de tekens met de hand, met de drukpers of met een ander werktuig zijn aangebracht. Daar gaat het om de tekens en de manier waarop ze worden aangebracht, niet om het materiaal waarop ze staan. Noyon/Langemeijer/Remmelink (zie arrest) leiden daaruit af dat ook “de materie waarop die tekens zijn vastgelegd” er niet toe doet. De Hoge Raad neemt die ruime uitleg over. Hij merkte eerder een stempel als geschrift aan en nu ook een stalen vat met een ingeperst UN‑kenmerk. Daarmee staat het begrip echter ver af van wat in gewoon taalgebruik onder een geschrift wordt verstaan. Een vat voor opslag en vervoer van gevaarlijke stoffen is in normaal Nederlands geen geschrift, ook niet als er een code op staat. Die verschuiving rust niet op de wetsgeschiedenis, maar op een doctrinaire uitbreiding die de rechtspraak vervolgens heeft overgenomen.

Het gevolg daarvan is dat art. 225 Sr ook gedragingen bestrijkt die de wetgever bewust onder art. 219 Sr heeft gebracht. Die bepaling stelt het valselijk plaatsen van wettelijk voorgeschreven merken op goederen of verpakkingen apart en lichter strafbaar. Volgens de wetsgeschiedenis gaat het daarbij om een “andere soort (…) valschheid”. Als alleen nog duurzame, leesbare tekens met een bewijsbestemming nodig zijn, heeft het begrip geschrift wat ons betreft geen duidelijke grens meer en is het onderscheid met art. 219 moeilijk te maken. Een dergelijke uitleg valt moeilijk te rijmen met het vereiste dat burgers uit de tekst van een strafbepaling kunnen opmaken welk gedrag strafbaar is.

In de tweede plaats doet zich de vraag voor onder welke omstandigheden een geschrift ook voldoet aan het criterium dat het bestemd is om tot bewijs van enig feit te dienen. De wetgever heeft de invulling (in andere woorden: de begrenzing) van dit criterium expliciet overgelaten aan de rechter. De vereiste bewijsfunctie van een vals geschrift is door de wetgever ‘techniekneutraal’ gehouden, met als doel om moderne toepassing mogelijk te maken. Dát het criterium begrenzing behoeft wordt dus ook door de wetgever uitdrukkelijk erkend.

Toch is bij de overwegingen ten aanzien van de bewijsbestemming een kanttekening te plaatsen. Aan de orde kwam namelijk nog een oud arrest van de Hoge Raad, waarin was geoordeeld dat een chassisnummer dat in een auto is ingeslagen nooit als een geschrift kan worden aangemerkt in de zin van art. 225 Sr. Volgens de Hoge Raad zit het verschil hem hierbij in de bewijsbestemming. Volgens de Hoge Raad is een chassisnummer slechts bedoeld ter identificatie van (het chassis) van de auto. Een UN-kenmerk is niet bedoeld ter identificatie van een individueel vat, maar ter informatie over de kwaliteit van het vat en de wijze van productie. Deze overweging van de Hoge Raad kunnen wij niet helemaal volgen. De wetgever heeft de bewijsbestemming van een geschrift uitdrukkelijk niet willen beperken tot geschriften die ‘in rechte als schriftelijk bewijs gelden’. Ook administratief bewijs volstaat. Daarmee legt de Hoge Raad met deze summiere overweging over de bewijsbestemming van een chassisnummer een beperktere toets aan dan de wetgever voor ogen had. Er zijn tal van situaties te bedenken waarin een chassisnummer wel degelijk bestemd is om tot bewijs van enig feit te dienen. Niet voor niets wordt bij bijvoorbeeld autodiefstal veelvuldig het originele chassisnummer weggeslepen en vervangen door een ander chassisnummer, zodat de betreffende auto minder makkelijk te herleiden is tot de rechtmatige eigenaar.

Het is in onze ogen dan ook een gemiste kans dat dit onderscheid niet beter wordt uitgelegd.

Heb je hier vragen over of wil je hierover van gedachten wisselen met ons? Neem dan contact op met ons op via vaklunch@hertoghsadvocaten.nl.