Het eerste halfjaar van 2026 zit erop en wat hebben we weer veel mogen schrijven. Van cybercrime als prioriteit van het OM tot de reikwijdte van het ondervragingsrecht: het leverde mooie en inhoudelijke discussies op.
Tijd om even pas op de plaats te maken en de zomer in te gaan. Vanaf woensdag 20 augustus zijn we weer terug met nieuwe Vaklunch-artikelen.
Geniet van de zomer, tot dan!
De organisatieprioriteiten van het Openbaar Ministerie voor 2026–2029 zijn duidelijk: cybercriminaliteit staat in de spotlights. Niet omdat het OM cybercrime nu pas ontdekt. Integendeel, het OM heeft juist op het terrein van high-tech cybercrime al jarenlang een internationaal sterke reputatie. Niettemin wordt cybercriminaliteit in de nieuwe prioriteiten nadrukkelijker verbonden aan de bredere koers van het OM: meer focus, scherpere keuzes in de instroom van zaken en meer aandacht voor nieuwe vormen van criminaliteit.
Het ondervragingsrecht heeft niet voor niets een fundamentele plek in het strafrecht. Het stelt de verdediging in staat om de betrouwbaarheid van een belastende verklaring ter discussie te stellen. Dat de verdediging afstand doet van dit recht, mag dan ook niet lichtvaardig worden aangenomen. Dit stond ook ter discussie in een recent arrest van de Hoge Raad. Bovendien was hierbij aan de orde of het afzien van het ondervragingsrecht met zich meebrengt dat dit de rechter ontslaat van de plicht om de eerlijkheid van het strafproces als geheel te toetsen.
In het strafrecht geldt het adagium dat niemand tweemaal voor hetzelfde feit mag worden vervolgd. Artikel 68 Sr verankert dit ne bis in idem-beginsel, een fundamentele waarborg tegen dubbele vervolging. Maar wanneer is sprake van ‘hetzelfde feit’? Die vraag klinkt eenvoudig, maar de praktijk leert dat het antwoord dat allerminst is. Het hof Amsterdam boog zich recent over een zaak waarin deze vraag centraal stond, en verklaarde het Openbaar Ministerie niet-ontvankelijk in de vervolging van zowel een natuurlijke persoon als diens bedrijf. De achtergrond van deze uitspraak voert terug naar een grootschalig strafrechtelijk onderzoek dat ruim vijftien jaar geleden werd afgerond.
Het herstellen van een fiscale fout wordt door de Belastingdienst aangemoedigd. Vanuit deze gedachte is het daarom onder omstandigheden mogelijk om vrijwillig te verbeteren met een matiging of zelfs het achterwege blijven van de boete als gevolg. Dat blijkt ook uit een recent arrest van Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden.
De consultatieversie van de tweede aanvullingswet bij het nieuwe Wetboek van Strafvordering geeft een nieuwe invulling aan de bescherming van het verschoningsrecht. Onder het mom van ‘stroomlijning’ en ’modificatie’ wordt het verschoningsrecht uitgekleed. De wetgever wil af van wat hij noemt ‘de fictie dat zich na filtering geen enkel geprivilegieerd gegeven meer in de bulk mag bevinden’. Het uitgangspunt wordt omgedraaid: van bulkgegevens mag voortaan worden kennisgenomen, tenzij ten aanzien van een specifiek gegeven een redelijk vermoeden bestaat dat het geprivilegieerd is. En dit is een koerswijziging ten opzichte van de waarborgen uit de jurisprudentie van de Hoge Raad.
In een recent arrest van het hof ’s-Hertogenbosch van 6 mei 2026 staat de bruikbaarheid van ANØM-data centraal. ANØM betreft een cryptocommunicatiedienst die onder regie van Amerikaanse opsporingsdiensten is opgezet in het kader van ‘Operation Trojan Shield’. Het doel van deze operatie was om de georganiseerde criminaliteit te bestrijden door versleutelde telefoons te distribueren en op die manier inzicht te verkrijgen in de communicatie van de gebruikers. In totaal zijn binnen dit onderzoek 27 miljoen berichten onderschept, waarbij zo’n 530 toestellen in Nederland zouden zijn gebruikt voor communicatie over ernstige strafbare feiten. Naar aanleiding van deze bevindingen is het Openbaar Ministerie op 26 maart 2021 het onderzoek 26Eagles gestart.
Waar gewerkt wordt, vallen spaanders. Regelmatig komt in het nieuws dat bedrijfsongevallen plaatsvinden, waarbij een medewerker tijdens de werkzaamheden ernstig gewond raakt of zelfs overlijdt. Een van de voorbeelden daarvan is het dodelijk ongeval bij een vooraanstaand Nederlands bedrijf in januari 2024. Afgelopen week, op 30 april 2026, heeft de rechtbank Zwolle in die zaak uitspraak gedaan.
Begin dit jaar spraken wij naar aanleiding van een arrest van de Hoge Raad de hoop uit op goede voornemens in 2026 ten aanzien van verdedigingsverzoeken tot het horen van belastende getuigen (#654). Hoewel veel goede voornemens al vroeg in het jaar sneuvelen, zet de Hoge Raad met een recent arrest wat ons betreft de positieve lijn door bij de toepassing van de Keskin-doctrine.
Nederland heeft met de invoering van de Aanwijzing zelfmelden, medewerking en zelfonderzoek per 1 januari 2025 een belangrijke stap gezet. Bedrijven die interne misstanden detecteren kunnen voortaan rekenen op een korting van maximaal 50% op de boete: 25% voor zelfmelding en nog eens 25% voor volledige medewerking. Het Openbaar Ministerie presenteert dit als een prikkel voor transparantie en accountability. Maar is dat ook werkelijk zo?