#675: Code, crypto en controle: cybercrime als nieuwe strafrechtelijke prioriteit

De organisatieprioriteiten van het Openbaar Ministerie voor 2026–2029 zijn duidelijk: cybercriminaliteit staat in de spotlights. Niet omdat het OM cybercrime nu pas ontdekt. Integendeel, het OM heeft juist op het terrein van high-tech cybercrime al jarenlang een internationaal sterke reputatie. Niettemin wordt cybercriminaliteit in de nieuwe prioriteiten nadrukkelijker verbonden aan de bredere koers van het OM: meer focus, scherpere keuzes in de instroom van zaken en meer aandacht voor nieuwe vormen van criminaliteit.

Dat maakt deze beleidslijn interessant. Het OM constateert dat veel capaciteit nog steeds gaat naar lichtere, traditionele criminaliteit, terwijl zware zaken en nieuwe criminele ontwikkelingen meer aandacht verdienen. Online- en cybercriminaliteit nemen volgens het OM onverminderd toe en moeten vaker worden opgespoord, vervolgd en berecht. De bestaande cyberexpertise van het OM komt daarbij goed van pas en wordt daarom verder opgeschaald.

Voor de rechtspraktijk is dat interessant. Als meer digitale zaken de strafrechter bereiken, zullen klassieke strafrechtelijke leerstukken vaker botsen met nieuwe digitale feitencomplexen. Wie is strafrechtelijk verantwoordelijk voor open source code? Hoe gaan we om met smart contracts en Decentrale Autonome Organisaties (DAO’s)? Juist dat soort begrippen dwingen tot nieuwe vragen over opzet, wetenschap, beschikkingsmacht en feitelijke betrokkenheid.

Ook digitale bewijsvoering speelt een steeds belangrijkere rol. Cryptocommunicatie, blockchainanalyses, wallet-clusters, exchange-gegevens, IP-adressen en device-extracties kunnen een dossier maken of breken. Als het OM in lijn met de nieuwe prioriteiten vaker cyberzaken laat instromen, zal de verdediging dus niet alleen juridisch, maar ook technisch moeten kunnen doorgronden hoe het bewijs tot stand is gekomen. En ik kan niet anders zeggen: dat is een mooie kluif.

Daar komt bij dat cyberzaken steeds vaker ook financiële zaken zijn. Crypto-fraude, pump-and-dump-constructies, DeFi-platforms en rug pulls vragen om digitale én financiële kennis. Het OM beschreef in een cryptofraudezaak bijvoorbeeld marktmanipulatie, valse informatie, het verhullen van essentiële informatie en een pump-and-dump-werkwijze. In de ZKasino-zaak kwalificeerde het OM een rug pull als een vorm van investeringsfraude met cryptovaluta. Zulke zaken laten zien dat de verdediging moet kunnen beoordelen hoe wallets zijn gekoppeld, hoe geldstromen lopen, wat on-chain en off-chain gebeurt, of de feiten binnen de klassieke juridische kaders passen en wanneer een risicovolle investering strafrechtelijk verwijtbaar wordt.

Met Europese kaders als MiCAR en DORA wordt de crypto-infrastructuur bovendien steeds meer onderdeel van een gereguleerd financieel ecosysteem. Dat is niet zuiver strafrechtelijk, maar zal wel doorwerken in strafzaken. Als exchanges, custodians en andere crypto-dienstverleners nadrukkelijker als poortwachters worden benaderd, ligt het voor de hand dat ook AML- en sanctiehandhaving zich sterker naar die partijen verplaatst. Voor de verdediging betekent dat opnieuw dat kennis van crypto niet ophoudt bij de blockchain, maar ook gaat over toezicht, compliance, meldplichten, operationele weerbaarheid en de vraag wanneer een tekortkoming strafrechtelijk relevant wordt.

Een periode van rechtsontwikkeling ligt voor ons. De beleidswijziging van het OM zorgt ervoor dat dit soort digitale vraagstukken vaker, sneller en principiëler aan de rechter zullen worden voorgelegd. Dat is goed nieuws voor wie het strafrecht volgt. De komende jaren zullen waarschijnlijk belangrijke lijnen worden uitgezet over digitaal daderschap, crypto-bewijs, AI, internationale opsporing, financiële analyse en de grenzen van het legaliteitsbeginsel. Het OM staat daarin sterk met een uitgebreid cyberteam. De uitdaging voor de verdediging is om digitaal even sterk te worden, want kennis van wallets, blockchains, chatlogs, code, enzovoort wordt misschien wel essentieel in de verdediging van strafzaken.

Heb je hier vragen over of wil je hierover van gedachten wisselen met ons? Neem dan contact met ons op via [email protected].