#669: Bedrijfsongeval en strafrecht: wat wordt verwacht van een werkgever?

Waar gewerkt wordt, vallen spaanders. Regelmatig komt in het nieuws dat bedrijfsongevallen plaatsvinden, waarbij een medewerker tijdens de werkzaamheden ernstig gewond raakt of zelfs overlijdt. Een van de voorbeelden daarvan is het dodelijk ongeval bij een vooraanstaand Nederlands bedrijf in januari 2024. Afgelopen week, op 30 april 2026, heeft de rechtbank Zwolle in die zaak uitspraak gedaan.

Waar ging de zaak over? In een kaaspakhuis was een werknemer bezig mijn zijn dagelijkse werkzaamheden. In het pakhuis wordt gebruik gemaakt van Automatisch Geleide Voertuigen (AGV’s). Dit zijn onbemande vorkheftrucks voor het vervoer van goederen, die via vooraf ingestelde routes rijden. Eén van de AGV’s raakte in storing, waarna de werknemer het voertuig met een afstandsbediening handmatig begeleidde naar een veilige plek om de storing te verhelpen. Volgens de geldende werkinstructies had de omgeving op dat moment moeten worden afgezet met pionnen om te voorkomen dat de AGV door een andere AGV werd aangereden.  Dat is echter niet gebeurd, waardoor de AGV in storing werd aangereden door een andere AGV, en de werknemer uiteindelijk bekneld is geraakt tussen een muur en de AGV en aan zijn verwondingen is komen te overlijden.

Als een dodelijk of zeer ernstig bedrijfsongeval plaatsvindt, wordt de Nederlandse Arbeidsinspectie ingeschakeld en start deze een onderzoek. Er wordt dan beoordeeld of het bedrijf als werkgever iets te verwijten valt en of dit heeft geleid tot overtreding van de Arbeidsomstandighedenwet. Dit leidt regelmatig tot een strafzaak. In sommige gevallen wordt een bedrijf zelfs dood door schuld verweten. Dat laatste was hier niet het geval. In dit geval werd het bedrijf verdacht van overtreding van de Arbeidsomstandighedenwet. De kernvraag in deze zaak is of er voldoende toezicht is gehouden op de naleving van de instructies en voorschriften ter voorkoming van risico’s zoals ongevallen. Uit de uitspraak volgt dat het slachtoffer een zeer ervaren werknemer was, veel werkte met AGV’s en 1,5 maand voor het ongeval nog een assessment met goed gevolg had afgesloten. Ook blijkt dat werknemers elkaar regelmatig aanspraken op onveilig werkgedrag, zoals het niet gebruiken van pionnen, en dat regelmatig werd gecontroleerd of werkinstructies werden nageleefd. Daarom heeft de rechtbank het bedrijf vrijgesproken van de verdenking van overtreding van de Arbeidsomstandighedenwet.

In de rechtspraak is echter te zien dat het kwartje ook regelmatig de andere kant op valt. Waar het dan vaak misgaat, is het spanningsveld tussen papieren instructies en de daadwerkelijke naleving daarvan of toezicht daarop. In de praktijk blijkt dat de instructies op de werkvloer niet altijd voldoende worden nageleefd. Het is echter aan de werkgever om erop toe te zien dat deze naleving plaatsvindt, en om dit te controleren. Een bedrijf kan niet simpelweg volstaan met het opstellen van instructies en vervolgens geen aandacht besteden aan de uitvoering en naleving. Ook moeten de instructies worden herhaald, bijvoorbeeld door middel van opfriscursussen. Aan de andere kant kan, zoals de rechtbank ook aangeeft, niet worden verwacht dat werknemers te allen tijde volledig worden gecontroleerd en onder toezicht staan. Dat is geen realistisch of werkbaar uitgangspunt. Daarom is het wat ons betreft goed om te zien dat rechtbank in deze zaak kritisch is. De rechtbank neemt, voor zover wij kunnen beoordelen, alle omstandigheden mee in haar oordeel en overweegt expliciet dat van een werkgever niet kan worden verwacht dat er continu een toezichthouder naast een ervaren werknemer staat.

Los van de uitkomst zijn dit soort zaken ingrijpend voor alle betrokken partijen. Als zoiets gebeurt, heeft dat een grote impact op de betrokken werknemer(s), eventuele nabestaanden en het bedrijf als geheel. Ook het onderzoek dat daarna door de Nederlandse Arbeidsinspectie volgt, kan als zeer ingrijpend worden ervaren. Vaak worden meerdere werknemers gehoord als getuigen, om te verklaren over het ongeval en de afspraken binnen het bedrijf. Het is daarom belangrijk om vanaf het begin goed in kaart te brengen wat heeft plaatsgevonden op de werkvloer, of dit kon worden voorzien, welke werkinstructies bestaan en wat de veiligheid- en/of toezicht cultuur is binnen een bedrijf.  Een nauwkeurig (intern) onderzoek is dan van belang, maar het strafrecht moet niet te snel worden ingezet. Ongelukken kunnen niet altijd worden voorzien en voorkomen, terwijl een veilige werkvloer natuurlijk moet worden nagestreefd.

Heb je hier vragen over of wil je hierover van gedachten wisselen met ons? Neem dan contact op met ons op via [email protected].